Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ đang rơi vào giai đoạn giảm sâu chưa từng thấy, chỉ 584.000 việc mới được tạo trong cả năm 2025 – một con số chênh lệch tới hơn 1,5 triệu so với các năm trước.
Số liệu việc làm 2025: một bức tranh lo ngại
Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), năm 2025 toàn quốc chỉ tăng 584.000 việc làm mới, tương đương khoảng 48.000 việc mỗi tháng sau khi đã điều chỉnh lại. Tháng 10, thay vì giảm 105.000 việc như báo cáo ban đầu, số việc mất thực tế là 173.000; tháng 11 cũng giảm mạnh, từ tăng 64.000 thành chỉ còn 56.000.
Trong khi tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ xuống 4,4% vào tháng 12, các nhà phân tích nhấn mạnh rằng con số này phần lớn là do các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, chứ không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
Nguyên nhân sâu xa: “cuộc đại san phẳng” do AI và “hiệu quả”
Không chỉ là chu kỳ kinh tế, sự sụt giảm còn bắt nguồn từ một thay đổi tư duy quản trị – “hiệu quả” đã trở thành tôn giáo ở Thung lũng Silicon. Theo Business Insider, các nhà lãnh đạo như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk đang thúc đẩy “đại san phẳng” – cắt bỏ các lớp quản lý trung gian và thay chúng bằng hệ thống AI tự động.
Họ tin rằng việc kết hợp AI với một cơ cấu tổ chức siêu tinh gọn sẽ tối đa hoá lợi nhuận cho cổ đông, dù chi phí xã hội là việc mất đi hàng ngàn vị trí quản lý và văn phòng.
Doanh nghiệp công nghệ cắt giảm quy mô
Tại Dell, AT&T và Verizon, các đợt sa thải quy mô lớn đã diễn ra “âm thầm nhưng quyết liệt”, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát kéo dài.
Khu vực công không tránh khỏi
Theo NBC News, khoảng 265.000 nhân viên liên bang đã mất việc trong năm 2025. Một email nổi tiếng của Elon Musk (đứng đầu “Bộ Hiệu quả Chính phủ” – DOGE) yêu cầu nhân viên liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất, cảnh báo rằng “không phản hồi đồng nghĩa với tự nguyện từ chức”.
Người lao động trí thức: nỗi bi quan và thực tế tàn khốc
Jaqueline Kline, sinh viên mới ra trường, đã gửi hồ sơ cho hàng trăm vị trí mà không nhận được phản hồi. “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, giờ không còn ý nghĩa gì”, cô nói.
Charley Kim, một chuyên viên nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, chia sẻ: “Được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn đó”. AI sinh tạo đã thay thế khả năng viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính, khiến nhu cầu tuyển dụng cho lao động văn phòng có trình độ giảm mạnh.
Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ thất nghiệp dài hạn tăng, trong khi tỷ lệ tự nguyện nghỉ việc giảm – người lao động “bám trụ” vào công việc hiện tại vì sợ không tìm được việc mới.
Bức tranh lạm phát và tăng trưởng lương
Mặc dù tổng số việc làm giảm, thu nhập bình quân theo giờ vẫn tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Đây là chỉ số mà Cục Dự trữ Liên bang (Fed) theo dõi sát sao vì nó có thể là dấu hiệu áp lực lạm phát vẫn còn tồn tại.
Theo báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025), gần 80% doanh nghiệp đã triển khai AI sinh tạo, nhưng đa phần chưa ghi nhận lợi nhuận đáng kể. Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Triển vọng và rủi ro cho năm 2026
Với người lao động, sự chờ đợi kết quả của “cược” vào AI và hiệu quả là một sự xa xỉ. Abbey Owens, người đang tìm việc, cho biết: “Ban đầu tôi tìm một công việc cụ thể, nhưng giờ tôi chấp nhận gần như bất cứ công việc nào”.
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định khi “bóng ma hiệu quả” vẫn tiếp tục chi phối quyết định nhân sự, từ Washington D.C. đến Thung lũng Silicon.